Przewoźnik umowny a SENT – czy operator logistyczny musi zgłaszać przewóz, jeśli korzysta z podwykonawców?

Autor: Marta Matuszewska, radca prawny w TSL, Legal & Compliance Manager, mediator

W praktyce rynkowej coraz częściej operatorzy logistyczni i spedytorzy przejmują wobec klientów rolę przewoźnika umownego, mimo że nie dysponują własną flotą i faktyczny transport realizują wyłącznie przez podwykonawców. Wraz z rozszerzaniem systemu SENT oraz zaostrzaniem praktyki kontrolnej KAS pojawia się kluczowe pytanie:

Czy operator logistyczny, który działa jako przewoźnik umowny, ma obowiązki w systemie SENT, mimo że fizycznie nie przewozi towaru?

Odpowiedź – jak to często bywa w prawie transportowym – brzmi: to zależy, ale ryzyko odpowiedzialności jest realne i rosnące.

SENT nie zna pojęcia „przewoźnika umownego”

Pierwszy istotny punkt wyjścia jest następujący:
ustawa o SENT nie posługuje się rozróżnieniem na przewoźnika faktycznego i umownego.

W przepisach występuje wyłącznie pojęcie „przewoźnika”, rozumianego funkcjonalnie – jako podmiotu odpowiedzialnego za realizację przewozu w danym łańcuchu logistycznym. Oznacza to, że:

• ustawa SENT nie analizuje, kto faktycznie prowadzi pojazd,
• lecz kto występuje jako przewoźnik w relacji prawnej i dokumentacyjnej.

To fundamentalna różnica względem potocznego rozumienia transportu.

Kiedy operator logistyczny „wchodzi” w rolę przewoźnika

Operator logistyczny lub spedytor przestaje być wyłącznie organizatorem transportu, a zaczyna być traktowany jako przewoźnik, jeżeli:

• zawiera z klientem umowę przewozu we własnym imieniu,
• przyjmuje odpowiedzialność za wykonanie transportu,
• figuruje jako przewoźnik na dokumentach handlowych lub transportowych,
• samodzielnie dobiera i rozlicza podwykonawców.

W takiej konfiguracji podwykonawca nie „zastępuje” przewoźnika, lecz działa na jego rzecz. Z perspektywy organów kontrolnych (KAS, ITD) oznacza to, że operator logistyczny może zostać uznany za przewoźnika w rozumieniu SENT.

SENT a podział obowiązków – teoria kontra praktyka

W modelu idealnym:

• podmiot wysyłający dokonuje zgłoszenia SENT,
• przewoźnik faktyczny uzupełnia zgłoszenie o dane pojazdu i przejazdu,
• odbiorca potwierdza dostawę.

W praktyce jednak organy nie badają relacji regresowych ani umów podwykonawczych, lecz ustalają kto w danym przewozie był zobowiązany do zapewnienia wykonania obowiązków SENT.

Jeżeli operator logistyczny występuje jako przewoźnik umowny, to brak uzupełnienia zgłoszenia przez podwykonawcę nie zawsze „zamyka się” wyłącznie na tym podwykonawcy.

Odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny

Kluczowym elementem ryzyka jest charakter odpowiedzialności w SENT. Kary administracyjne w tym systemie:

• nie są uzależnione od winy,
• nie wymagają osobistego działania,
• mogą zostać nałożone na podmiot, który nie dopilnował wykonania obowiązku, nawet jeśli zlecił go innemu przedsiębiorcy.

Z punktu widzenia KAS argument  „to podwykonawca miał wprowadzić dane” może nie być wystarczający, jeżeli:

• operator występuje jako przewoźnik,
• ma realny wpływ organizacyjny na przewóz,
• nie wdrożył skutecznych mechanizmów nadzoru.

Czy to oznacza, że przewoźnik umowny zawsze musi zgłaszać SENT?

Nie zawsze, ale musi liczyć się z takim ryzykiem, jeżeli:

• sam wskazuje się jako przewoźnik w zgłoszeniu,
• nie zapewnia weryfikowalnego wprowadzenia danych przez podwykonawcę,
• nie posiada procedur potwierdzających poprawność zgłoszenia przed rozpoczęciem przewozu.

Coraz częściej spotykaną praktyką rynkową jest:

• samodzielne uzupełnianie SENT przez przewoźnika umownego,
• albo wprowadzenie obowiązku potwierdzenia zgłoszenia przed załadunkiem jako warunku dopuszczenia podwykonawcy do przewozu.

Wnioski dla operatorów logistycznych

Jeżeli operator logistyczny wchodzi w rolę przewoźnika umownego, powinien przyjąć założenie, że:

1. SENT przestaje być wyłącznie „problemem podwykonawcy”.
2. Brak fizycznego transportu nie wyłącza ryzyka odpowiedzialności administracyjnej.
3. Konieczne jest:
   • jasne określenie ról w dokumentach,
   • procedura SENT obejmująca cały łańcuch,
   • zabezpieczenie kontraktowe i operacyjne.

W obecnym kierunku zmian systemu SENT rola formalna przewoźnika ma coraz większe znaczenie niż fakt prowadzenia pojazdu.

Podsumowanie

Tak – operator logistyczny, który działa jako przewoźnik umowny, musi liczyć się z obowiązkami SENT, nawet jeśli nie przewozi towaru fizycznie.

Nie zawsze oznacza to konieczność osobistego zgłaszania każdego przewozu, ale zawsze oznacza konieczność realnego nadzoru i odpowiedzialności.